بخشهایی از دیانای که زمانی بیفایده و غیرفعال تلقی میشدند، اکنون مشخص شده است که میتوانند برای مقابله با برخی انواع سرطانهای خون مقاوم به دارو بهکار گرفته شوند.
این بخشها که به «دیانای زائد» معروف هستند، پروتئینها را رمزگذاری نمیکنند و به همین دلیل در گذشته نقشی در فرآیندهای زیستی برای آنها قائل نمیشدند. با این حال، دانشمندان دریافتهاند که بخشهای غیررمزگذار ژنوم اهمیت بیشتری دارند و نقشهای حیاتی در تنظیم فعالیت ژنها ایفا میکنند.
یکی از دستههای دیانای غیررمزگذار، عنصر جابجاشونده (Transposable Element) است: توالیهایی که میتوانند خود را از یک بخش ژنوم جدا کرده و در بخش دیگری جای دهند.
یک تیم بینالمللی به سرپرستی محققانی از کالج کینگز لندن (KCL) اکنون نشان داده است که سرطانهای خون مقاوم میتوانند عناصر جابجاشونده (TE) را فعال کنند، بخشی از مکانیسمهایی که باعث اختلال در عملکرد سلولهای سرطانی میشوند و همین فعالیت میتواند بهطور بالقوه بهعنوان هدفی برای متوقف کردن سرطانها مورد استفاده قرار گیرد.
برای تأیید این یافتهها که بر اساس آزمایشهایی با سلولهای پرورش یافته در آزمایشگاه بهدست آمدهاند، تحقیقات بیشتری لازم است، اما باز کردن مسیر جدیدی برای هدفگیری سرطانهای خون میتواند منجر به توسعه درمانهایی برای سرطانهایی شود که دارای جهشهای خاص هستند.
چی وای اریک سو، زیستشناس کالج کینگز لندن، میگوید: «این کشف امید تازهای برای بیماران مبتلا به سرطانهای دشوار برای درمان ارائه میدهد، با استفاده از داروهای موجود به روشی کاملاً نوین و تبدیل دیانای که زمانی بیفایده تصور میشد، به هدف قدرتمند برای درمان.»
این تحقیق بر دو نوع سرطان خون تمرکز دارد: سندرم میلودیسپلاستیک و لوسمی لنفوسیتیک مزمن. جهشهایی که معمولاً در این سرطانها یافت میشوند، باعث آسیب به ژنهای ASXL1 و EXH2 شده و تولید پروتئین را مختل میکنند، که منجر به رشد کنترلنشده سلولها میشود. سپس زنجیرهای از ناپایداریهای سلولی شکل میگیرد.
محققان سیستم ترمیمی مورد استفاده سلولهای سرطانی برای تعمیر آسیبهای دیانای را مسدود کردند (ردیف بالا)، که منجر به نابودی سلولهای سرطانی شد.
چالش بزرگ در هدفگیری این سرطانها این است که ژنهای جهشیافته دیگر پروتئینهایی تولید نمیکنند که درمانهای مرسوم سرطان بتوانند روی آنها اثر کنند.
با استفاده از مدلهای موشی و سلولهای سرطانی انسانی، محققان اثر ثانویه دیگری از آسیب به ژنهای ASXL1 و EXH2 را شناسایی کردند: دیانای زائد دوباره فعال شده و با درج توالیهای خود در سراسر دیانای سلولهای سرطانی تکثیر و پخش میشود.
این رفتار کنترلنشده باعث فشار بر سلولهای سرطانی میشود. برای مقاومت در برابر این فشار و ادامه رشد، سرطان به پروتئینهای ترمیمی پلی (ADP-ریبوز) یا PARP وابسته میشود. آزمایشها نشان دادند که داروهایی که فعالیت PARP را مهار میکنند، در کشتن دو نوع سرطان خون مورد آزمایش مؤثر هستند و در عین حال سلولهای سالم عمدتاً دستنخورده باقی میمانند.
محققان در مقاله منتشر شده خود مینویسند: «این مطالعه زمینه را برای رویکردی نوین و گسترده در ایجاد مرگ سلولی مصنوعی برای سرطانهای انسانی فراهم میکند.»
آنها اطمینان دارند که یافتههایشان برای سایر انواع سرطانها نیز قابل اعمال است، بهویژه که مهارکنندههای PARP هماکنون برای مقابله با دیگر انواع سرطان استفاده میشوند، اگرچه مکانیسم دقیق دخیل در هر نوع سرطان متفاوت است.
این مورد، نمونهای دیگر از فعالیت پنهان عناصر جابجاشونده (TE) است که پیشتر بهعنوان بخشهای کماهمیت و بیفایده نادیده گرفته میشدند. مطالعات اخیر نشان دادهاند که این نواحی دیانای که بخش بزرگی از ژنوم را تشکیل میدهند؛ در تنظیم دفاعهای بدن، کمک به مغز برای مقابله با ترس و حتی محافظت از گونهها در برابر آمیزش با گونههای دیگر نقش دارند.
محققان مینویسند: «عناصر جابجاشونده که تقریباً نیمی از ژنوم انسان را تشکیل میدهند و بهطور تاریخی بهعنوان توالیهای زائد و باستانی تلقی شدهاند، در سالهای اخیر گزارش شده که مجدداً فعال میشوند و در توسعه بیماریها و چندین فرآیند سلولی از جمله بیان ژن، آسیب دیانای و پاسخهای ایمنی نقش دارند.»
منبع خبر : sciencealert.com
نظرات کاربران